- عليها السلام - و يكى براى توبهء خود ؛ و نماز عشا براى آن است كه قبر و قيامت را ظلمتى است كه به آن نماز رفع شود ، و صراط براى آنها نورانى گردد . « 1 » و اما صلاة فجر از اولِ بروزِ آثارِ يوم الجمع است تا طلوع آفتاب حقيقت از افق يوم القيامة ؛ و وقتى طلوع حاصل شد ، تكليف منقطع شود و بساط ليل برچيده شود و سرّ « مالِكِ يَوْمِ الدّين » واضح گردد . و به بيان ديگر ، به لسان اهل معرفت ، از اوّلِ زوالِ نورِ حقيقت از مرتبهء استواييه ، و غروب آن در تحت استار خلقيه ، كه مبدأ ليلة القدر است ، تا منتهاى احتجاب آن به حجب تعينات ، كه نصف شب و آخر قوس نزولى و منتهاى ليلة القدر است ، وقت چهار نماز است كه مختلط از جنبهء حقى و خَلقى است كه فرض اللَّه و فرض النّبي است : أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ . « 2 » و از ابتداى انحدار نجوم ، كه وقت رجوع شمس از حجب تعينات به سوى افق اعلاست ، كه مبدأ يوم القيمة است ، تا طلوع آفتاب از افق يوم القيامة ، وقت نوافل ليليّه است تا حكم ليل غالب است ؛ و وقت فريضهء صبح ، كه فرض اللَّه صِرف است ، مىباشد آنگاه كه حكم نهار غالب شد : إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً ؛ « 3 » و پس از طلوع شمس أَتاكَ الْيَقينُ وَ انْقَطَعَ السُّلُوك . « 4 » پس ، تمام دايرهء وجودْ يك شب قدر محمدى است ، اگر قدر بدانى ؛ و يك يوم القيامهء احمدى است ، اگر قيام به خدمت كنى . وصل [ در بيان مراقبت از وقت ] بدان كه مراقبت اوقات صلوات ، كه ميقات حضور رب و ميعاد جناب

--> ( 1 ) - مجالس [ امالى ] شيخ صدوق ، ص 114 ، « مجلس » 35 . ( 2 ) - « نماز را از زوال خورشيد ( ظهر ) تا زمان شدت تاريكى شب بپادار . » ( اسراء / 78 ) ( 3 ) - « همانا قرآن صبحگاه ( نماز صبح ) مشهود است . » ( اسراء / 78 ) ( 4 ) - « يقين آمدت و سير به پايان رسيد . »